Lo mòrt de Sant Joan, de Pèire Lagarda
El text: “Enquista al café”
Roser, una jornalista catalana, enquista sus la mòrt de Joan-Pau Vidal.
La rota passava al pè del castèl de Puègverd. Abans la cima del còl del Portel, un païsatge remirable de tèrras rojas marca l’entrada de las Corbièras. Quilhan. Roser s’arrèsta sus l’esplanada de la gara e demanda l’ostal de la familha Vidal. Es en fàcia, entre un marchant de cauçaduras e un otèl-cafè restaurant; mas los patrons son partits aprèp l’enterrament del dròlle. Tornaràn la setmana que ven. Foser entra al cadè. La sala es gaireben fresca. Quatre retirats jògan a la manilha. Una gojata que saunejava a la caissa li pòrta la cervesa comandada. Lo temps de Joan-Pau.
– a pas de mond, ditz Roser per parlar.
– Ò! Sabètz, l’estiu i a la piscina, Aude… e la mar!
– Es vertat que deu pas èsser gaujós l’estiu…
– Ni l’ivèrn. Mas i cal viure. Vos, rai, que vivètz a Barcelona, non? Vos ai vista davalar d’aquela veitura…
– Òc segur, vèni de Tolosa e de Montsegur.Roser gaita las reaccions de la gojata. Sas mans tremòlan e li passa dins los uèlhs una interrogacion dolorosa. Roser parla primièra de Joan-Pau Vidal.
– Soi venguda per ensajar de lo conéisser, per ensajar de comprene. Soi jornalista e me cal escriure un article sus la jornada de Montsegur… Voliái parlar amb los parents, mas m’an dit qu’èran partits.
– Es vertat. Mas vos aurián pas prés grand causa levat que son filh èra la meravilha de las meravilhas.La derision amaga -revèla finalament- una vièlha pena, un desespèr silenciós. Roser la daissa parlar.
– Joan-Pau… Sèm totjorn estats vesins. Aviam dos o tres meses de diferéncia. L’escòla, los jòcs, las primièras curiositats d’amagat… Puèi lo licèu, Montpelhièr. Tornava per las vacanças. Me contava sa vida d’estudiant. Totòm l’aimava.
– E tu, a ne crear se pensa Roser que legís dins lo uèlhs, dins lo plec de la boca, la caminada talament faita dins un verd paradís ara plan perdut.
– Clara! Quatre cervesas!Los jogaires de cartas l’empachan segurament de plorar. Roser la gaita anar al comptador.
Roser s’interèssa un moment als jogaires. Passan de l’occitan al francés, de còps al catalan e al castelhan, d’un biais natural…
Clara torna a la taula, doas cervesas a la man. Se sèta e torna a Joan-Pau.
– L’avètz coneissut a Barcelona?
– non. N’ai ausit parlar pel primièr còp la setmana passada. M’an totjorn dich qu’èra un brave gojat… un pauc femnassièr benlèu. Sembla que s’èra fait qualques enemics.
– Aicí tanben n’aviá dos o tres, qu’eran pas de Quilhan.
– Es que pensatz que l’aurián poscut tuar?
– Más, l’an pas tuat… Es casut.
– I èretz a Montsegur?
– Non, i èeri pas… Sabiái pas solament que i aviá una fèsta. Ai vist la veitura dels gendarmas s’arrestar sus la passejada. Los ai vistes dintrar en cò de Vidal. Ai ausit la maire e la sòrre de Joan_Pau Vidal cridar. O ai tot aprés.
El text llegit
Pèire Lagarda: l’autor
Pèire Lagarda (Castèlnau Durban 1920 – Tolosa 1992) va ser un escriptor occità que durant el règim de Vichy creà l’organització clandestina Federacion de la Jonessa Occitana, per tal de de superar el felibritge i impulsar l’occitanisme. Fou un dels fundador de l’Institu d’Estudis Occitans juntament amb Robèrt Lafont, Juli Cubainas, Leon Còrdas, Max Roqueta, Fèlis Castanh, Renat Nelli i altres. És autor de llibres com Poèmas (1953), Lo mòrt de Sant Joan (1992) i Lo Peranquet del Solelh (1995) i ha traduït a l’occità llibres de Manuel de Pedrolo. Ha participat en nombrosos actes d’afirmació occitana com els Focs de Montsegur. També va ser inspector d’Ensenyament i secretari de la secció occitana del Centre d’Agermanament Occitano-Català (CAOC).
